28 Haziran Pazar günü yapılan İstanbul Onur Yürüyüşü, son beş yılın X’te en az gündem olan Onur Yürüyüşü oldu. Bu yıl yürüyüşle ilgili yalnızca 309 paylaşım yapılırken; bu sayı 2024’te 675, 2022’de ise bin 161’di.
Bunun, yürüyüş öncesi, aralarında TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu’nun da olduğu LGBTİ+ hak savunucularına ait sosyal medya hesaplarına erişimin engellenmesiyle bir ilişkisi olabilir mi?
Hem veriler hem de hesapları engellenen hak savunucuları ile gazeteciler doğrudan bir ilişki olduğunu söylüyor.
Her yıl haziran ayının son pazar günü yapılan İstanbul Onur Yürüyüşü, bu yıl 28 Haziran Pazar günü Kadıköy’deydi. LGBTİ+ hakları savunucuları, kolluk kuvvetlerinin sokaklardaki fiziksel müdahalesinin yanı sıra bu sene dijital bir müdahaleyle de karşılaştı.
Yürüyüşe çağrı yapan LGBTİ+ hakları savunucuları, sivil toplum kuruluşları, gazeteler, gazeteciler, politikacılar ve gençlik örgütlerine ait en az 125 sosyal medya hesabına erişim 18 Haziran’da engellendi. İstanbul 6. Sulh Ceza Hakimliği, engel kararını “milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesine dayandırdı.
Yürüyüşü düzenleyen İstanbul LGBTİ+ Onur Haftası Komitesi’nin X ve Instagram hesapları ile Mor Çatı Kadın Sığınma Vakfı, Lambdaİstanbul LGBTİ+ Dayanışma Derneği, 8 Mart Feminist Gece Yürüyüşü Komitesi, SpoD, Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği ve Pembe Hayat LGBTİ+ Dayanışma Derneği’nin hesaplarına erişim engellendi. Hesaplara 30 Haziran’a kadar erişilemedi.
Bununla birlikte TGS Kadın ve LGBTİ+ Komisyonu’nun iki farklı X hesabı ile Aslı Alpar, Nisan Çıra, Oğulcan Özgenç, Yıldız Tar, Yusuf Çelik ve Zilan Azad gibi gazetecilerin sosyal medya hesapları da Onur Yürüyüşü kapsamında erişim engeli getirilen hesaplardan oldu.
Engellenenler arasında takipçi sayısı itibarıyla en popüler 10 hesabın toplam takipçi sayısı 331 bin 233.
SON BEŞ YILIN EN AZ KONUŞULAN YÜRÜYÜŞÜ
Verilere göre, Onur Yürüyüşü’ne çağrı yapan kişi ve kuruluşların sosyal medya hesaplarının engellenmesi, yürüyüşün sosyal medyada gündem olmasını da olumsuz etkiledi.
Zira bu sene 24’üncüsü düzenlenen yürüyüş hakkında, yürüyüşün bir önceki günü olan 27 Haziran ile yürüyüş günü olan 28 Haziran’da X’te yalnızca 309 paylaşım yapılırken; bu, son beş yılda hakkında X’te en az paylaşım yapılan Onur Yürüyüşü oldu.
Geçen yıl aynı tarih aralığında, 23’üncüsü düzenlenen Onur Yürüyüşü hakkında 476 paylaşım yapılmıştı. Zirvede bin 161 paylaşımla 2022’de düzenlenen yürüyüş yer alırken, son beş yılın grafiği ise şöyle:
Bu yılki Onur Yürüyüşü’nün X’te diğer yıllara kıyasla daha az gündem olduğunu ortaya koyan bir diğer gösterge de bu paylaşımların aldığı görüntülenme sayıları.
Verilere göre, bu yılki yürüyüş kapsamında yapılan 309 paylaşım, toplam 1 milyon 731 bin 976 kez görüntülendi. Bu veriyle bu yılki Onur Yürüyüşü, son dört yılda düzenlenenler arasında hakkındaki paylaşımlar en az görüntülenen yürüyüş oldu.
Bu yılki Onur Yürüyüşü paylaşımlarının aldığı görüntülenme, 2025’e kıyasla yüzde 77,25 oranında düştü. Bu fark, 2024 ile 2023 arasında ise yalnızca yüzde 6,33’tü.
Son beş yılda düzenlenen Onur Yürüyüşleri kapsamında toplam 3 bin 272 X paylaşımı yapılırken, bu yılki paylaşımların bunlar içindeki oranı ise sadece yüzde 9 oldu.
“DEVLET, GÖRÜNMEYİNCE YOK OLACAĞIMIZA İNANIYOR”
Engel kararları kapsamında, yürüyüşü düzenleyen İstanbul LGBTİ+ Onur Haftası Komitesi’nin hem 48 bin takipçili Instagram hem de 28 bin takipçili X hesabı engellendi.
Komite yetkilileri, bunu, yürüyüşlerinin yanı sıra varlıklarının da görünmez kılınmasına yönelik bir hamle olarak yorumladı.
Komite yetkilileri, “hesaplarımızı engellediklerinde videolarımız farklı kurumların ve gazetecilerin hesaplarından paylaşılmaya devam ederdi. Bunu mümkün kılabilecek birçok hesaba birden erişim engellendi” dedi.
Yetkililer, Onur Yürüyüşü paylaşımlarının azalması ve yürüyüşün önceki yıllara kıyasla X’te daha az görünür olmasında erişim engeli kararlarının etkili olduğunu söyledi. Verilerin de bunu gösterdiğini belirten komite yetkilileri, “Yürüyüşün, etkinliklerimizin ve varlığımızın topluma vereceği umudun farkındalar. Bu cesaretin bulaşıcı olacağının farkındalar” diye konuştu.
X hesabı engellenenlerden biri de İnsan Hakları Derneği (İHD) LGBTİ+ Komisyonu oldu.
Komisyon üyesi Cüneyt Yılmaz, hesapların erişime engellenmesinin genel olarak Onur Haftası ve Onur Ayı’nın gündem olmasını etkilediğini söyledi.
Erişim engellerini “faşizm” olarak değerlendiren Yılmaz, devletin çok uzun zamandır LGBTİ+ temalı hiçbir şeye tahammül edemediğini belirtti. Yılmaz, “yürüyüş zaten yapılamayacaktı. Bu sebeple hesapların engellenmesinin yürüyüşle ilgili olduğunu düşünmüyorum. Bunun görünürlük korkusuyla alakası olduğunu düşünüyorum. Zira devlet, görünmeyince yok olacağımıza inanıyor” dedi.
“ERİŞİM ENGELİ, GÖRÜNÜRLÜĞÜ ETKİLEDİ”
Kaos GL’nin Instagram hesabı ile Kaos GL Editörü Oğulcan Özgenç’in kişisel X hesabı da bu süreçte erişim engelinden nasibini aldı.
Bahse konu erişim engellerinin “planlanmış bir müdahale” olduğunu söyleyen Özgenç, “bununla Onur Haftası boyunca yaşanabilecek hak ihlallerinin ve sahadan aktarılacak bilgilerin görünürlüğü azaltmak amaçlandı” dedi.
LGBTİ+ haberciliği ile kamusal görünürlüğün hedef alındığını belirten Özgenç, şöyle devam etti:
“Erişim engeli kararlarının, X’teki görünürlüğün azalmasında önemli bir etkisi olduğunu düşünüyorum. Çünkü engellenenler Onur Yürüyüşü’nü duyuran, sahadan bilgi aktaran, hak ihlallerini belgeleyen ve kamuoyunu bilgilendiren gazeteciler ile LGBTİ+ örgütlerinin hesaplarıydı. Ancak paylaşım sayılarındaki düşüşü sadece erişim engelleriyle açıklamak eksik kalır. Yıllardır süren yasaklar, polis baskısı ve dijital sansür uygulamaları bir araya geldiğinde, Onur Yürüyüşü’nün kamusal görünürlüğünü sistematik biçimde sınırlandırmayı amaçlayan bütünlüklü bir politikanın uygulandığını görüyoruz.”
X hesabı engellenen bağımsız gazeteci ve LGBTİ+ aktivisti Yusuf Çelik de bunun planlanmış bir müdahale olduğu konusunda Özgenç’le hemfikir.
Benzer bir uygulamanın İstanbul Trans Onur Yürüyüşü’nde yapıldığını söyleyen Çelik, “bu görünmez kılma çabaları, Onur Yürüyüşlerinin görünürlüğünü de etkiledi. Pride hesaplarının yaptığı görüntü ve içerik paylaşımları azaldı” dedi.
Meseleyi “haber alma hakkı” üzerinden de konuşmak gerektiğini söyleyen Çelik, “erişim engeli, hem LGBTİ+’ların hem de halkın haber alma hakkını etkiliyor. Bu kanalların susturulması, hak ihlallerinin belgelenmesini ve toplumsal denetimi de zayıflatıyor” ifadelerini kullandı.
